ދުންފަތުގެ އަގު ކުޑަ ކުރީ ސަރުކާރަށް 2.5 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ގެއްލުން ލިބިގެން

ތައާރަފު

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދުންފަތް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގެ ސިޔާސަތަށް ފަހުގެ ތާރީޚެއްގައި އައި އެންމެ ބޮޑު އަދި އެންމެ ކުއްލި ބަދަލަކީ 2024 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހު ސިނގިރޭޓުން ނަގާ އިމްޕޯޓު ޑިއުޓީ ދެގުނައަށް ބޮޑުކުރުމަށް ސަރުކާރުން ނިންމި ނިންމުމެވެ. އާންމު ސިއްހަތު ރައްކާތެރިކުރުމާއި، ޒުވާނުން ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމުން ދުރުކުރުމުގެ މާތް މަގުސަދުގައި ގެނައި ބަދަލެއް ކަމަށް ސަރުކާރުން ބުނި ނަމަވެސް، އެ ނިންމުމަށް އެންމެ ދޮޅު އަހަރު ވީތަނާ އަނެއްކާވެސް ޑިއުޓީ ކުރީގެ ރޭޓުތަކަށް ތިރިކުރަން މިވަނީ ހުށަހަޅާފައެވެ. މި ހުށަހެޅުމާއެކު ސިނގިރޭޓު ފޮށްޓެއްގެ އަގު 250 ރުފިޔާއިން 125 ރުފިޔާއަށް ހެޔޮވެގެންދާނެއެވެ. މި ނިންމުމަކީ ގައުމީ ފެންވަރުގެ ހައްސާސް ސިޔާސަތުތައް އެކުލަވާލުމުގައި ސަރުކާރުގެ ދުރުވިސްނުމެއް އަދި އިގްތިސާދީ ދިރާސާއެއް ނެތްކަން ހާމަކޮށްދޭ ދިރޭ މިސާލެކެވެ.

ސިނގިރޭޓުގެ އަގަށް އައި ބަދަލުތަކުގެ ތާރީޚީ ނަޒަރެއް

ރާއްޖޭގައި 2010 ވަނަ އަހަރު ދުންފަތް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމާބެހޭ ގާނޫނު ވުޖޫދުވީއްސުރެ، އެކި ސަރުކާރުތަކުން ވަނީ ދުންފަތުގެ ޑިއުޓީ ފަސް ފަހަރަށްވުރެ ގިނަ ފަހަރު މަތިން ބޮޑުކޮށްފައެވެ. ނަމަވެސް، ކުރީގެ ސަރުކާރުތަކާއި މިހާރުގެ ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތުގައި ހުރި މައިގަނޑު ތަފާތަކީ ބަދަލުތައް ގެނައި މަގުސަދާއި އޭގެ ދުވެއްޔެވެ.

• 2011 (އެމްޑީޕީގެ ފުރަތަމަ ވެރިކަން): ސިނގިރޭޓަކުން 0.90ރ. ނަގަން ފެށިއެވެ.
• 2015 - 2017 (ޕީޕީއެމްގެ ވެރިކަން): ދެ ފަހަރެއްގެ މަތިން ރޭޓު ބޮޑުކޮށް، ސިނގިރޭޓަކަށް 2.00ރ. އަދި 25% އެޑްވަލޮރަމް ރޭޓެއް ކަނޑައެޅިއެވެ. މިއާއެކު ފޮށްޓެއްގެ އަގު 75ރ. އަށް އެރިއެވެ.
• 2020 (އެމްޑީޕީގެ ދެވަނަ ވެރިކަން): ރޭޓު 3.00ރ. އަށް ބޮޑުކުރުމުން ފޮށްޓެއްގެ އަގު 105ރ. އާއި 112ރ. އާ ދެމެދުގެ އަގަކަށް އުފުލުނެވެ. (މި ބަދަލުތަކުގެ މައިގަނޑު ބޭނުމަކީ ދައުލަތުގެ އާމްދަނީ އިތުރުކުރުމެވެ.)
• 2024 (ޕީއެންސީގެ ސަރުކާރު): ކުއްލި ގޮތަކަށް ސިނގިރޭޓަކުން ނަގާ ޑިއުޓީ 8.00ރ. އަށް އަދި އެޑްވަލޮރަމް ރޭޓް 50% އަށް މަތިކުރިއެވެ. މިއީ އާމްދަނީއަށްވުރެ ބޮޑަށް، އިޖުތިމާއީ ދިފާއެއްގެ ގޮތުގައި ތައާރަފުކުރި ސިޔާސަތެކެވެ.

އިގްތިސާދީ ލޮޅުމާއި ދައުލަތުގެ އާމްދަނީ ގެއްލުން

ސަރުކާރުގެ ހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، ދުންފަތުގެ ޑިއުޓީ އާދަޔާޚިލާފަށް ބޮޑުކުރުމުން ރަސްމީ މަގުން ރާއްޖެއަށް ދުންފަތް އެތެރެކުރި މިންވަރު ވަނީ ނިސްބަތުން ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައެވެ. ނަމަވެސް، މިއީ ދުންފަތް ބޭނުންކުރުން މަދުވުމުގެ ސަބަބުން އައި ބަދަލެއް ނޫންކަން ތަފާސްހިސާބުތަކުން ސާފުވެއެވެ.

މި ތަފާސްހިސާބުތަކުން ހާމަވަނީ ދުންފަތުގެ ޑިއުޓީ ބޮޑުކުރުމާ ގުޅިގެން ރަސްމީ މަގުން ރާއްޖެއަށް ދުންފަތް އެތެރެކުރި މިންވަރާއި ދައުލަތަށް ލިބުނު އާމްދަނީއަށް އައި ބޮޑު ހީނަރުކަމެވެ. އެގޮތުން 2024 ވަނަ އަހަރު 23 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ދުންފަތް އެތެރެކޮށްފައިވާއިރު، ޑިއުޓީ ބޮޑުކުރި ފަހުން 2025 ގައި އެ އަދަދު 14 މިލިއަން ޑޮލަރަށް ވެއްޓި، 2026 ގެ ފުރަތަމަ ހަތަރު މަސްދުވަހު އެތެރެކުރެވުނީ އެންމެ 4 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ދުންފަތެވެ. މީގެ ސަބަބުން، 2025 ވަނަ އަހަރު ދުންފަތުގެ ޑިއުޓީން 4.5 ބިލިއަން ރުފިޔާ ލިބޭނެ ކަމަށް ސަރުކާރުން އަންދާޒާކުރި ނަމަވެސް، ލިބިފައިވަނީ އެއަށްވުރެ މާ މަދު—އެންމެ 3 ބިލިއަން ރުފިޔާ ކަމަށްވުމުން، މި ސިޔާސަތުގެ ސަބަބުން ދައުލަތުގެ އާމްދަނީން 1.5 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ބޮޑު ގެއްލުމަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހުނުކަން އެނގެއެވެ.

މި ބަދަލުގެ ސަބަބުން 2025 ވަނަ އަހަރު ދައުލަތަށް އިމްޕޯޓު ޑިއުޓީގެ ގޮތުގައި ލިބޭނެކަމަށް ލަފާކުރި އާމްދަނީން 1.5 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ބޮޑު ޑެފިސިޓެއް (އުނިވުމެއް) ކުރިމަތިވިއެވެ. މިއީ ގައުމުގެ މާލީ ހާލަތު ނާޒުކު ދަނޑިވަޅެއްގައި އޮއްވައި، އެކަށީގެންވާ ދިރާސާއެއް ނެތް ސިޔާސަތެއްގެ ސަބަބުން ދައުލަތަށް ލިބުނު ބޮޑު ގެއްލުމެކެވެ.

ކަޅު ބާޒާރުގެ ނުރައްކަލާއި ގާނޫނު ތަންފީޒު ނުކުރެވުން

އަގު ދެގުނަ ބޮޑުވުމާއި ވޭޕްގެ ބާވަތްތައް މަނާކުރުމުގެ ނަތީޖާއަކަށްވީ، ރާއްޖޭގައި މިހާތަނަށް ނުއުފެދޭ ފަދަ ވަރުގަދަ ދުންފަތުގެ "ކަޅު ބާޒާރެއް" (Black Market) އުފެދިގެންދިއުމެވެ. ކަސްޓަމްސްގެ ލާޒިމީ ޑިއުޓީއެއް ނެތި، ވަގު މަގުން އެތެރެކުރާ ސިނގިރޭޓު މުޅި ރާއްޖެއަށް ފެތުރިގެންދިޔައެވެ.

• ގާނޫނާ ޚިލާފުވުން: މިގޮތަށް އެތެރެކުރާ ސިނގިރޭޓު ފޮށިތަކުގައި ދުންފަތް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގެ ގާނޫނުގެ ދަށުން މަޖުބޫރުކުރާ ދިވެހި ބަހުގެ ސިއްހީ އިންޒާރެއް ނުވަތަ ފޮޓޯއެއް ނުހުރެއެވެ.
• އަގުގެ ތަފާތު: ރަސްމީ ފިހާރަތަކުން ފޮށްޓެއް 250ރ. އަށް ލިބެން ހުރިއިރު، ކަޅު ބާޒާރުން ވަގު ސިނގިރޭޓު ފޮށިތައް 80ރ. އާއި 120ރ. އާ ދެމެދުގެ އަގުތަކެއްގައި ހޮޓާތަކާއި ގާޑިޔާތަކުން ފާޅުގައި ލިބެން ހުއްޓެވެ.

މިއިން އެނގެނީ ސަރުކާރުގެ ކަމާބެހޭ މުއައްސަސާތަކަށް ވަގު ވިޔަފާރި ހުއްޓުވުމާއި، ގާނޫނު ތަންފީޒުކުރުމުގެ ގާބިލުކަން ނެތް ކަމެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ދައުލަތަށް ލިބެންވީ ފައިސާ ވަގު ވިޔަފާރިވެރިންގެ ޖީބަށް ވަދެ، ރައްޔިތުންނަށް ލިބުނީ ކޮލިޓީ އެއްވެސް ވަރަކަށް ކަށަވަރު ނުކުރެވޭ މާ ނުރައްކާތެރި ދުންފަތުގެ ބާވަތްތަކެވެ.

"ޓްރަޔަލް އެންޑް އެރާ" ސިޔާސަތުގެ ސިޔާސީ ނާކާމިޔާބީ

ސަރުކާރުން މި ސިޔާސަތު އިއުލާނުކުރީ އެއްވެސް ކަހަލަ މަޝްވަރާއެއް ނުވަތަ ދިގު މުއްދަތެއްގެ ޕްލޭނެއް ނެތިއެވެ. ރައީސް މުއިއްޒުގެ 900 ސޮފުހާގެ ވައުދު ފޮތުގައި ނުވަތަ ކެމްޕޭން މެނިފެސްޓޯގައިވެސް މިފަދަ ކަމެއް ހިމަނާފައެއް ނުވެއެވެ.

މިއަދު ސަރުކާރުގެ ރާގު ބަދަލުވެ، އަނބުރާ ޑިއުޓީ ކުޑަކުރަން ހުށަހަޅަމުން ބުނަމުންދަނީ، ސިނގިރޭޓުގެ އަގުބޮޑުވުމުން މީހުން މާ ސިއްހަތަށް ގެއްލުންހުރި އެހެން ބާވަތްތަކަށް ބަދަލުވާތީ އެކަން ހުއްޓުވަން ގެންނަ ބަދަލެއް ކަމަށެވެ. މިއީ ސިނގިރޭޓު އަގުބޮޑުކޮށްގެން ދުންފަތް ކޮންޓްރޯލް ކުރަން ގެންގުޅުނު ސިޔާސަތު މުޅިން "ފެއިލް" ވެއްޖެކަމަށް ބުނެވުނު ސީދާ އިއުތިރާފެކެވެ.

ސިޔާސީ ނަޒަރިއްޔާ: ގައުމެއްގެ އިގްތިސާދީ އަދި ސިއްހީ ނިޒާމަށް ބޮޑެތި ލޮޅުންތައް އަންނާނެ ސިޔާސަތުތަކަކީ "ޓްރަޔަލް އެންޑް އެރާ" (އަޖުމަ ބެލުމުގެ) އުސޫލުން ހިންގަންޖެހޭ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. މިއީ ސަރުކާރުގެ ނިންމުންތަކަށް އޮންނަ އިތުބާރު މުޅިން ގެއްލުވާލި ނިންމުމެކެވެ.

ނިންމުން

ދުންފަތުގެ ޑިއުޓީ ބޮޑުކުރުމަށްފަހު އަނބުރާ ކުޑަކުރަން ނިންމި ނިންމުމަކީ ސަރުކާރުން ނެގި ބޮޑު "ޔޫ-ޓާން" އެއްގެ އިތުރުން، ގާނޫނު ހިންގުމުގައި ސަރުކާރު ބަލިކަށިވުމުގެ ނަތީޖާއެވެ. ބޮޑުކުރީވެސް ރައްޔިތުންގެ ލޯބީގައި ކަމަށް ބުނެ، އަދި އަގުހެޔޮކުރަނީވެސް ރައްޔިތުންގެ ހައްގުގައި ކަމަށް ބުނެ ދައްކާ ދެކޮޅުނުޖެހޭ ވާހަކަތަކުން ސާފުވަނީ އެއް ކަމެކެވެ. އެއީ، ވަގު ސިނގިރޭޓުގެ بازާރު ކޮންޓްރޯލް ނުކުރެވުމުން، ސަރުކާރުން ވަގު ވިޔަފާރިވެރިންގެ ކުރިމަތީގައި ކަކޫޖަހައި، ދައުލަތުގެ ސިޔާސަތު ބަދަލުކުރަން މަޖުބޫރުވީކަމެވެ. މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މާލީ އަދި އިޖުތިމާއީ ރޭވުންތެރިކަން މިހާރަށްވުރެ ހަރުދަނާކުރަންޖެހޭކަން ހާމަކޮށްދޭ ހިތި ތަޖުރިބާއެކެވެ.